Turas Siar 356 - Tomás Mac Sheáin as Acaill faoi agallamh ag Máirtín Mac Donnchadha: Misean Nangle agus stair eile.
© RTÉ Raidió na Gaeltachta.
Duration
16:41Automatic Transcriptions
141Confirmed
0Completion
0.0%Transcription Segments
Go mbaineann bunú Chomharchumann Forbartha Acla le rudaí a tharla chomh fada seo siar le ocht déag caoga.
The founding of the Achill Development Cooperative relates to things that happened as far back as 1850.
Bhoil téann sé siar go dtí ocht déag caoga dó a Mháirtín nuair a cheannaigh.
Well, it goes back to eighteen fifty-two, Mairtín, when he bought...
An tArdeaspag Seán Mac Talamh i mbun an chorraí agus chuir sé na mannaí Proinsiasacha isteach ann le dhul i ngleic leis an obair a bhí ar siúl ag an ag Neangeal thíos sa Chaiseal míle síos an bóthar.
Archbishop Seán Mac Talamh was in charge of the disturbance and he brought the Franciscan monks in to tackle the work that was being carried out by the Angel down in the Cashel a mile down the road.
Agus tháinig siad isteach ansin.
And they came in then..
Mínigh é sin anois don té nach bhfuil eolas acu ar chúrsaí Acla, a Thomáis.
Explain that now to the person who doesn't know about Achill matters, Thomas.
Bhoil, dá mbeadh aon duine ag féachaint ar an chlár Léargas aréir chonaic siad an scéal an mhisiún, tháinig Neangeal in ocht déag tríocha trí agus bhunaigh sé misiún Protastúnacha nó goirt, bhunaigh sé Scoil or an Chaiseal agus Scoil an Maoláin agus Hiontaí de bhrí gur tháinig an Gorta, tháinig go leor daoine anall chuig an Eaglais Protastúnach.
Well, if anyone was watching the programme Léargas last night they saw the story of the mission, Neangeal came in 1833 and he established Protestant missions or fields, he established a school at the Cashel and a school at Maolán and churches because the Famine came, many people came over to the Protestant Church.
Agus ansin in ocht déag caoga dó tar éis an Ghorta bhí go leor de na tiarnaí talún in Éirinn na heastáit mhóra a bhí siad i bhfiacha mar ní raibh siad ábalta morgáistí a íoc tar éis an Ghorta mar ní raibh aon teacht isteach acu.
And then in eighteen fifty-two after the Famine many of the landlords in Ireland, the big estates, they were in debt because they were not able to pay mortgages after the Famine as they had no income.
Agus b'éigean dó na heastáit sin a dhíol agus ba leis an ba leor.
And he had to sell those estates and the cattle were his only possession..
Richard ODonnell as Baile Fhiacháin, Acaill uilig ag an am agus shocraigh sé an t-oileán agus an paróiste Acla uilig a dhíol agus ba é an luach a bhí ar an ar an oileán ná seacht mhíle dhéag punt. Rinne nAingeal iarracht an t-oileán uilig a cheannacht ach ní raibh sé ábalta theacht ar deich míle cúig céad agus cheannaigh sé.
Richard O'Donnell from Ballyveaghan, all of Achill at the time, and he decided to sell the island and the whole parish of Achill, and the value that was on the island was seventeen thousand pounds. The Angels tried to buy the whole island but he was not able to come up with ten thousand five hundred and he bought...
thart ar dhá dtrian den oileán ach tháinig daoiní eile isteach mar agus William Pike agus Mac Cormaic agus Mac Lochlainn agus tá McDonalds thíos i Dún an tSeanbhaile, an bhean a bhí ar scríobhadh an leabhar faoi Clayboy the O agus mar sin nuair a cheannaigh an tArdeaspag cheannaigh sé talamh i mbun an ghoraí agus thug sé cuireadh do na Proinsiasaigh teacht isteach le le mainistir a bhunú le dhul in iomaíocht le Neang agus
about two-thirds of the island but other people came in too like William Pike and Mac Cormaic and Mac Lochlainn and there’s a McDonalds down in Dún an tSeanbhaile, the woman who the book was written about, about Clayboy the O, and so when the Archbishop bought it he bought land at the bottom of the field and he invited the Franciscans to come in to establish a monastery to compete with Neang and.
Rud amháin a rinne an aingeal, chuir sé iachall ar an Eaglais Chaitliceach.
One thing the angel did, he compelled the Catholic Church..
Rudaí a chur in airde i gceart agus bin a tharla so tháinig na mannaí in ocht déag caoga dó. Thosaigh siad ar thógáil na mainistreach in ocht déag caoga ceathair agus tá go leor scéalta faoin fhocal seo riamh ach thóg siad scoil in ocht déag seasca ceathair.
To put things up properly and when that happened the monks came in 1852. They started building the monastery in 1854 and there are many stories about this word ever since but they built a school in 1864.
Agus nuair a thóg siad an scoil tháinig na daoiní uilig chucu.
And when they built the school all the people came to them.
Agus tháinig daoiní chomh fada le do síos tóin an tSeanbhaile Dhún na bhFear thart ar fud cén sórt scoil a bhí i gceist leis an scoil náisiúnta 'sea is bunscoil a bhí ann 'sea agus ar ndóigh tá a fhios againn nár thug an tArdeaspag Micil cead scoileanna náisiúnta a bhunú mar ní raibh siad náisiúnta go leor ina ina bhfuil ach aon áit a raibh scoil misiúin thug sé cead scoil a bhunú.
And people came as far as down at the bottom of Oldtown, Dún na bhFear, all around, asking what kind of school was meant by the national school—yes, it was a primary school—yes, and of course we know that Archbishop Michael did not give permission to establish national schools because they were not national enough, except in any place where there was a mission school, he gave permission to establish a school.